Self-care voor jeugdwerkers
Signalen, gewoontes en praktische tips en waarom zelfzorg geen luxe is.
Als jeugdwerker of begeleider geef je veel: tijd, aandacht, energie. Maar wie zorgt er eigenlijk voor jou? Mentale veerkracht en zelfzorg zijn geen extraatjes ze zijn voorwaarden om jongeren duurzaam te kunnen begeleiden. Tijdens een internationale training over burnoutpreventie en welzijn ontdekten verschillende begeleiders hoe belangrijk (en praktisch!) zelfzorg kan zijn. In dit kennisstuk delen we inzichten, signalen om op te letten en tips om direct toe te passen.
1. Signalen van overbelasting: hier moet je alert op zijn
Op basis van ervaringen uit het werkveld zijn dit veelvoorkomende signalen:
- Je kunt werk en privé niet meer scheiden
- Je bent structureel moe, zelfs na rust
- Je krijgt een korter lontje of reageert emotioneler
- Je vergeet dingen of voelt je warrig
- Je raakt te betrokken bij bepaalde casussen
Let op deze signalen bij jezelf én bij collega’s. Ze zijn vaak het begin van structurele overbelasting.
2. Vijf gewoontes die je veerkracht versterken
Zeg vaker nee tegen een ander en ja tegen jezelf
Neem tijd om te antwoorden. Zeg: "Ik kom erop terug" i.p.v. automatisch "ja".
Plan rustmomenten in je agenda
Maak afspraken met jezelf net zo serieus als afspraken met anderen.
Houd een NOT to do-lijst bij
Schrap dingen die je energie kosten en niet bijdragen aan je doel.
Maak wekelijks ruimte voor iets wat alleen voor jou is
Een wandeling, tekenen, muziek luisteren. Alleen, zonder functie.
Beperk reactieve communicatie
Reageer niet direct op elk bericht. Plan vaste momenten voor mail/telefoon.
3. Oefeningen die helpen in het moment
De 5-4-3-2-1 methode (grondingsoefening)
5 dingen die je ziet. 4 die je hoort. 3 die je voelt. 2 die je ruikt. 1 die je proeft. Helpt bij stress of overprikkeling.
Creatieve reflectie
Neem een notitieboekje mee de natuur in en teken of schrijf wat je ziet en voelt. Geen oordeel, geen prestatie. Alleen even 'zijn'.
Over de streep
Gebruik confronterende vragen om een veilig groepsklimaat te bouwen. Voorbeelden: "Ben jij ooit gepest? Heb jij je wel eens onveilig gevoeld?"
4. Wat kan een organisatie doen?
- Stimuleer wandelmomenten of korte pauzes
- Bouw tijdslots in waarin er geen mails/chatberichten zijn
- Normaliseer het gesprek over mentale veerkracht
- Geef ruimte voor persoonlijke ontwikkeling én afschakelen
- Maak zelfzorg onderdeel van intervisie of teamoverleg
5. Reflectievragen: voor jezelf of je team
- Wanneer heb jij voor het laatst iets gedaan puur voor jezelf?
- Waar zeg jij te vaak automatisch 'ja' op?
- Wat geeft jou energie in het werk? En wat slurpt het op?
- Wat zou je willen veranderen aan hoe jouw team omgaat met werkdruk?
- Hoe zou je willen dat jongeren óver jou praten als begeleider?
Tot slot
Zelfzorg is geen luxe. Het is een voorwaarde voor goed jeugdwerk. De kracht van een jongere begint vaak bij de veerkracht van degene die hem of haar begeleidt.
"Ja zeggen tegen een ander, betekent vaak nee zeggen tegen jezelf. Draai dat eens om."
Meer weten of delen?
AwardNL werkt aan meer initiatieven rond mentaal welzijn in het jeugdwerk. Volg ons op LinkedIn voor tips, trainingen en verhalen uit de praktijk.